Blog

Goed luisteren doet wonderen

Lang geleden was ik ’s bij mijn huisarts. Het consult verliep soepel. Vlak voor bespreking van het vervolgbeleid, keek hij me nadenkend aan en zei over mijn klacht: “Dat moet naar voor je zijn.” En daarna ging het consult weer verder. Toen ik de spreekkamer uitliep vroeg ik me af waarom dit zo’n bijzonder consult was. Het was natuurlijk het moment waarop de dokter empathie toonde. Dat is dus hoe doorleefde empathie er toe doet. Ik herinner het me nu nog steeds, zo bijzonder waren die zes woorden blijkbaar.

De Levinas Zorglezing

Dit schoot me in gedachten toen ik op 10 september de Levinas Zorglezing bijwoonde van de Stichting Levinas: de kleine goedheid. Dirk De Wachter werd door Lex Bohlmeijer geïnterviewd over Het wezenlijke van de zorg. De Wachter is naast bekend psychiater ook iemand die zelf te kampen heeft met een ernstige gezondheidsproblemen en dus wat je noemt “patiënt” is. Hij vertelde over zijn ontdekking van het denken van de frans-joodse filosoof Emmanuel Levinas en wat de invloed daarvan is op de manier waarop hij leeft en werkt.

Emmanuel Levinas

Levinas schrijft berucht moeilijk. Maar in de kern komt het neer op het primaat van de ethiek. In mijn woorden: het wezenlijke waarvoor we ons als mensen gesteld weten, ontdekken we op het moment dat een andere mens in zijn of haar kwetsbaarheid een beroep op ons doet, een beroep om me om haar of hem te bekommeren, met respect voor hun eigenheid. Op dat moment ontplooit zich ons mens- zich ten diepste: op het moment dat we ingaan op dat appèl dat alleen beantwoord kan worden in concreet ethisch handelen jegens een ander mens.

Dirk De Wachter over de kleine goedheid

Het knappe was hoe De Wachter de grote woorden uit de filosofie vertaalt in concrete daden van kleine goedheid, zonder te vervallen tot badinerende opmerkingen die serieuze filosofen ten deel kunnen vallen. Zo vertelde hij dat er, toen hij vlak na een operatie ernstig onrustig was, een verpleegkundige naar hem toe kwam, de hand op de zijne legde en zei: “Mijnheer, wij gaan goed voor u zorgen.” Hij voelde zich ontspannen: herkend in de nood als patiënt, en wetend dat mensen zich om hem bekommeren. Het zijn dit soort kleine gebaren die een onuitwisbare indruk achterlaten. De voortgang van de medische wetenschap is indrukwekkend en stemt tot dankbaarheid. Maar zoals De Wachter zegt: “Het is als je patiënt bent ongelooflijk belangrijk hoe het zorgpersoneel met je omgaat. Zo wezenlijk. Dat geeft moed”. Dit nu is een voorbeeld van wat Levinas het kleine gebaar noemde. Het is een wezenlijk moment:  die blik, die hand op de jouwe, het zorgvuldige luisteren, dat is waarmee iemand uitdrukt: ik ben er voor jou.

Het kleine gebaar dat bureaucratie te boven gaat.

We leven in een tijd waarin professionals in fundamentele maatschappelijke sectoren, zoals zorg, welzijn, onderwijs, een druk van efficiëntie en van verantwoording ervaren. Als samenleving is het vanzelfsprekend zinvol om te weten wat er in zorg en welzijn gebeurt. Echter: de verantwoordingsplicht en de wens het goede te doen liggen niet in elkaars verlengde. Nu voelen mensen zich in het nauw gedreven, omdat de tijd die aan verantwoording besteed moet worden, niet ingezet kan worden voor waar het in essentie om gaat: tijd en aandacht voor de mensen die aan hun zorgen en aandacht zijn toevertrouwd.

Desondanks maak ik dagelijks mee dat je in het dagelijks werk vaak niet merkt onder welke druk professionals zich voelen staan. Wat ik wél meemaak – en dat kan me ontroeren – is met hoeveel zorg en zorgvuldigheid ze desondanks omgaan met ‘hun’ mensen. Die tastbare betrokkenheid, dat is het kleine gebaar waarmee ze de bureaucratie en technocratie te boven gaan. Dat staat niet in vinklijsten, je kunt het niet declareren, maar het is onmisbaar. Het zit in concreet gedrag, in de houding, in de zorg voor, en bekommernis om, een ander mens, die zich uit in daden van kleine goedheid. Het is wat mensen in zorg, welzijn, onderwijs en andere sectoren van het maatschappelijk leven kenmerkt. Knap en bewonderenswaardig hoe ze dat weten vol te houden.

---

Informatie over de Stichting Levinas: de kleine goedheid is te vinden op: www.levinasdekleinegoedheid.nl .

Een kortere versie van deze blog verscheen in mijn LinkedIn-profiel, zie: https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7377963946395353088/

© Bas Baanders
Citeren mag, vanzelfsprekend; ik stel het op prijs als je de bron vermeldt.